• 7min

Nieuwkomers in het boeddhisme vragen vaak of iemands levensstijl een speciale invloed heeft op zijn vermogen om verder te komen op het pad van de Boeddha, en in het bijzonder of de Boeddha een dwingende reden had om een ​​kloosterorde te vestigen die was gebaseerd op richtlijnen die heel anders zijn dan die van toepassing zijn in de leken-boeddhistische gemeenschap. Is het niet zo, vragen ze, dat een leek die de boeddhistische voorschriften in het dagelijks leven volgt, net zo snel vooruit moet kunnen komen als een monnik of non en hetzelfde niveau van verlichting kan bereiken? En, als dit zo is, betekent dat dan niet dat de hele kloosterlevensstijl overbodig wordt, of in het beste geval slechts een kwestie van persoonlijke keuze die niet relevanter is voor iemands spirituele ontwikkeling dan of men studeert om arts of ingenieur te worden?

Als we vragen met betrekking tot status en superioriteit achterwege laten en eenvoudigweg de twee levenswijzen in hun ideale vorm beschouwen, zou de conclusie moeten worden getrokken dat het kloosterleven, geleefd op de wijze die door de Boeddha wordt voorgesteld, het leven is dat effectiever naar het uiteindelijke doel leidt. Volgens de Pali-canon is het ultieme doel van de Dhamma het bereiken van Nibbāna: de vernietiging van alle onzuiverheden hier en nu en de ultieme bevrijding van samsāra, de ronde van wedergeboortes. Dit verwezenlijken komt tot stand door verlangen en onwetendheid te elimineren middels de beoefening van het Nobele Achtvoudige Pad. Het Achtvoudige Pad staat open voor zowel monniken als lekenvolgers; kloosterwijding verleent geen bevoorrechte toegang tot het pad of een bekrachtiging die een monnik of non in staat stelt om sneller vooruitgang te boeken dan een lekenvolger. Maar hoewel dit zo is, blijft het feit dat het kloosterleven uitdrukkelijk is ontworpen door de Boeddha om volledige toewijding aan de beoefening van het pad in zijn drie stadia van moraliteit, concentratie en wijsheid te vergemakkelijken, en dus de optimale voorwaarden voor spirituele vooruitgang biedt.

De monastieke levensstijl doet precies dit omdat het uiteindelijke doel een staat van verzaking is, ‘het opgeven van alle verworvenheden’ (sabb’upadhi-patinissagga), en vanaf het begin is het leven van een monnik geworteld in verzaking. Door ‘in de thuisloosheid te gaan’ laat de monnik familie, bezittingen en wereldse positie achter, en zelfs de uiterlijke kenmerken van persoonlijke identiteit, gesymboliseerd door haar, baard en garderobe. Door het hoofd te scheren en het gele gewaad aan te trekken, heeft de monnik elke claim op een unieke identiteit als de zijne opgegeven. Uiterlijk niet te onderscheiden van honderdduizend andere monniken, is hij eenvoudig een Sakyaputtiya samana geworden, een asceet die de Sakyan-zoon (d.w.z. de Boeddha) volgt.

Het leven van de monnik gaat gepaard met radicale eenvoud, tevredenheid met de meest minimale benodigdheden en de noodzaak om geduldig te zijn bij moeilijkheden. De monastieke levensstijl plaatst de monnik in afhankelijkheid van de vrijgevigheid en vriendelijkheid van anderen, en legt hem een ​​ingewikkelde code van discipline op, de Vinaya, ontworpen om de essentiële, verzakende deugden van eenvoud, terughoudendheid, zuiverheid en geen schade doen te bevorderen. Deze deugden bieden een solide basis voor de hogere verworvenheden in concentratie en inzicht, die in wezen fasen zijn in de geleidelijke zuivering van het bewustzijn en het verdiepen van inzicht.

Van groot belang is ook de externe vrijheid die idealiter door het kloosterleven wordt geboden. Het kloosterrooster vrijwaart de monnik van vreemde eisen aan zijn tijd en energie, waardoor hij zich volledig kan wijden aan de beoefening en studie van de Dhamma. Natuurlijk, in het huidige kloosterleven nemen monniken veel verantwoordelijkheden op zich die oorspronkelijk niet in de canonieke teksten werden genoemd. In een traditioneel boeddhistisch land is de dorpstempel het middelpunt van religieuze activiteit geworden, met monniken die functioneren als virtuele priesters voor de bredere boeddhistische gemeenschap. Maar nu houden we ons bezig met het canonieke beeld van het kloosterleven. Als zo’n leven als monnik niet zou bijdragen aan een soepelere vooruitgang in de richting van het doel, dan zou er geen goede reden voor de Boeddha zijn geweest om een ​​kloosterorde te vestigen of om mannen en vrouwen aan te moedigen die bereid waren om ‘in de thuisloosheid te gaan’ te gaan.

Hoewel het bereiken van Nibbāna het ultieme doel van het vroege boeddhisme is, is het niet het enige doel. Eén van de tekortkomingen in de manier waarop het Theravāda-boeddhisme aan het Westen is gepresenteerd, is de eenzijdige nadruk op het uiteindelijke doel boven de tijdelijke dimensie van de Leer. In traditionele boeddhistische landen beschouwen weinig boeddhisten Nibbāna als een direct te realiseren vooruitzicht. De grote meerderheid, zowel leken als kloosterlingen, beschouwt het pad als een weg van “geleidelijke oefening, geleidelijke vooruitgang en geleidelijke verwezenlijking” die zich over vele levens uitstrekt. Hun praktijk als boeddhistische volgelingen draait om het verrichten van verdienstelijke daden en methodische mentale zuivering, geworteld in het vertrouwen dat de karmische wet van causaliteit en de spirituele kracht van de Dhamma hen zullen ondersteunen in hun zoektocht naar bevrijding.

Om de keuzes voor de lekenvolger duidelijk te maken, zouden we twee alternatieve modellen van het boeddhistische lekenleven kunnen voorstellen. In het eerste model wordt het leven gezien als een speelveld voor geleidelijke vooruitgang in de richting van het doel door de ontwikkeling van heilzame kwaliteiten zoals vrijgevigheid, morele deugd, vriendelijkheid en begrip. Het onmiddellijke doel is niet de directe realisatie van de hoogste waarheid, maar de opeenstapeling van verdiensten die leiden tot een gelukkige wedergeboorte en geleidelijke vooruitgang in de richting van Nibbāna.

Het tweede model erkent het vermogen van lekenvolgers om de fasen van ontwaken in dit leven zelf te bereiken, en bepleit strikte morele discipline en zware inspanningen in meditatie om diep inzicht te krijgen in de waarheid van de Dhamma. Hoewel er in boeddhistische landen leken zijn die het pad van directe realisatie volgen, is hun aantal veel kleiner dan degenen die het alternatieve model nastreven. De reden moet duidelijk genoeg zijn: de inzet is hoger en omvat een vermogen tot innerlijke verzaking dat zeldzaam is bij degenen die een gezin moeten stichten, een fulltime baan moeten hebben en moeten worstelen om te overleven in een ruw concurrerende wereld. Er is nog een ander punt van het grootste belang: dit tweede model van het boeddhistische lekenleven wordt effectief als een middel tot hogere verwezenlijking, juist omdat het het kloostermodel nabootst. Dus in de mate dat een leek begint aan de beoefening van het directe pad naar realisatie, doet hij of zij dit door zich te richten op de levensstijl van een monnik of non.

Deze twee opvattingen over het lekenleven hoeven niet als wederzijds exclusief te worden beschouwd, want een oprechte lekenvolger kan het eerste model voor zijn of haar normale routine aannemen en ook perioden plannen om het tweede model na te streven, bijvoorbeeld door sociale betrokkenheid te beperken, tijd te wijden aan grondige studie en meditatie, en af ​​en toe langere retraites te doen. Hoewel een monastieke levensstijl misschien meer bevorderlijk is voor verlichting dan een druk leven in de wereld, als het gaat om individuen in plaats van modellen, komen alle vaste vooroordelen te vervallen. Sommige leken met zware gezins- en sociale verplichtingen slagen erin om zo snel vooruitgang te boeken dat ze serieuze monniken kunnen begeleiden bij hun meditatie. En het is helemaal niet uitzonderlijk om oprechte monniken te vinden die diep toegewijd zijn aan de beoefening en langzaam en met moeite vooruitgaan. Terwijl het kloosterleven, geleefd volgens het oorspronkelijke ideaal, de optimale uiterlijke omstandigheden voor spirituele vooruitgang kan bieden, hangt de werkelijke snelheid van vooruitgang af van persoonlijke inspanning en van de hoeveelheid kwaliteiten die men heeft meegebracht uit vorige levens. En vaak lijkt het dat individuen die diep verweven zijn met de wereld, op beide aspecten beter uitgerust zijn dan degenen die de Sangha betreden.

In elk geval, of het nu voor monnik, non of leek is, het pad naar Nibbāna is hetzelfde: het Nobele Achtvoudige Pad. Wat iemands persoonlijke omstandigheden ook mogen zijn, als men echt serieus is over het realiseren van het uiteindelijke doel van de Dhamma, zal men er alles aan doen om dit pad te bewandelen op de manier die het beste past bij de specifieke omstandigheden van iemands leven. Zoals de Boeddha zelf zegt: “Of het nu een gezinshoofd is of iemand die huis en haard verlaat voor het spirituele pad, het is degene met de juiste beoefening die ik prijs, niet degene met de verkeerde beoefening” (SN XLV.24).


Bhikkhu Bodhi (Jeffrey Block) werd geboren op 10 december 1944 in de Verenigde Staten. In 1972 werd hij monnik in de Theravāda-boeddhistische traditie van Sri Lanka en diende lange tijd als voorzitter van de Buddhist Publication Society.

Hij schreef vele belangrijke teksten vanuit het perspectief van het Theravada boeddhisme, en vertaalde diverse Pali geschriften.

Met recht wordt hij gezien als een van de belangrijkste boeddhistische geleerden van de afgelopen tijd. Zo mocht hij in 2000 de key note address geven tijdens de eerste officiële Vesak viering van de Verenigde Naties.

Bovenstaande tekst is door buddho.nl naar het Nederlands vertaald. De Engelse versie, Lifestyles and Spiritual Progress staat op Access to Insight.

Nu je hier toch bent…

… willen we je iets vragen. Deze website is gemaakt uit liefde voor het boeddhisme en boeddhistische meditatie. Wij streven ernaar om het onderwijs van de Boeddha zo helder en correct mogelijk weer te geven en toegankelijk te maken voor iedereen die erin is geïnteresseerd, zonder commerciële bedoelingen.

Om deze website te kunnen blijven onderhouden hebben we jou steun nodig. Elk bedrag, klein of groot, is voor ons van grote waarde.

Via onze donatie pagina kun je via iDEAL een eenmalige donatie doen van minimaal 5 euro. Mocht je een kleiner bedrag willen doneren, of periodiek iets willen overmaken, dan verzoeken we je dat via je eigen bankomgeving te doen naar NL19TRIO0379724820 t.n.v. Stichting Buddho.

Hartelijk dank voor je vrijgevigheid!