• 13min
Geschreven door Ṭhānissaro Bhikkhu

Enkele jaren terug werd mij gevraagd een lezing te geven over de verlichtingsfactoren: bewuste aandacht, analyse van fenomenen, energie, vervoering, kalmte, concentratie en gelijkmoedigheid. En het bleek dat de organisatoren die om dat onderwerp hadden gevraagd, in de veronderstelling waren dat de verlichtingsfactoren een beschrijving waren van het ontwaakte bewustzijn, het doel waarnaar we streefden. Terwijl ze eigenlijk een pad vormen dat leidt naar verlichting.

Een deel van het misverstand was gebaseerd op de vraag hoe de Pali-term bojjhaṅga moet worden vertaald: “factoren van verlichting.” Omdat het een samengesteld woord is, kunnen dit de verlichtingsfactoren zijn, maar als je echt kijkt hoe deze factoren in de teksten worden uitgelegd, dan is de betekenis van de term zeer zeker ‘factoren om verlichting te bereiken’. Dit zijn kwaliteiten van het bewustzijn die je ontwikkelt om ‘wakker’ te worden. Je kunt niet wakker worden èn het ontwikkelen. Je kunt de ontwaakte staat niet klonen. Maar je kunt werken aan het ontwikkelen van alledaagse factoren van het bewustzijn die uiteindelijk tot ontwaken zullen leiden.

Dit is een van de belangrijke aspecten van de leer van de Boeddha: het pad naar verlichting is opgebouwd uit hele gewone, dagelijkse dingen, zoals bewuste aandacht en alertheid. Het is gewoon zo dat wanneer je leert hoe je ze op een nieuwe manier kunt bekijken, ze op een nieuwe manier kunt analyseren en ze op een nieuwe manier kunt ontwikkelen en gebruiken, ze je helemaal tot verlichting kunnen brengen.

Dit is vooral belangrijk wanneer je probeert de tweede factor voor verlichting te begrijpen, de analyse van fenomenen, die het hart van de het zevental vormt. De mensen die dit evenement hadden georganiseerd zeiden dat hun indruk van deze factor was dat in het ontwaakte bewustzijn alles slechts mentale eigenschappen zijn die opkomen, voorbijgaan, opkomen, voorbijgaan, met een grote lichtheid. Je ziet de dingen komen en gaan, komen en gaan, en ze drukken niet meer op het bewustzijn. Dat is een fase van het pad, maar door op die manier naar de factor te kijken wordt een zeer nuttig aspect van waar het allemaal om draait over het hoofd gezien. Wanneer de Boeddha het heeft over het ontwikkelen van die factor, zegt hij dat het een kwestie is van voldoende aandacht besteden aan wat heilzaam is en wat niet. En dan, op basis van die factor, ontwikkel je de volgende factor: energie ten aanzien van het daadwerkelijk ontwikkelen van wat heilzaam is en het opgeven van wat niet heilzaam is.

Dus in plaats van te proberen jezelf in een zeer onwezenlijke staat te klonen, vraagt ​​de Boeddha je om heel goed te kijken naar wat je doet. Je geeft de gepaste aandacht aan wat je doet in lichaam, spraak en bewustzijn, maar vooral in het bewustzijn, om te zien hoe heilzaam je acties zijn. We beschrijven gepaste aandacht vaak als kijken naar dingen in termen van de vier nobele waarheden, maar dat niveau van gepaste aandacht bouwt voort op een ander niveau van gepaste aandacht, dat is gewoon zien wat heilzaam en onheilzaam is in je acties, je acties beoordelen op de resultaten die ze geven.

Dit betekent vragen stellen. Het is niet alleen een kwestie van overtuiging, hoewel het simpele feit dat je dit pad gaat volgen om te kijken naar wat heilzaam en onheilzaam is vereist dat je ervan overtuigd bent dat de Boeddha wist waar hij het over had. Dat, en de overtuiging dat er wijze mensen zijn die op dit pad zijn getraind en die ook weten waar ze het over hebben. Omdat wanneer de Boeddha je vraagt ​​om te kijken naar wat heilzaam en onheilzaam is in algemene termen – zoals wanneer hij met de Kalama’s praat – hij zegt dat het niet alleen een kwestie is van dingen beoordelen op basis van je eigen ervaring en je eigen normen. Het houdt ook in dat rekening wordt gehouden met de leer van de wijzen, mensen van wie je het gedrag zorgvuldig hebt bekeken en die je hebt leren vertrouwen.

Zoals de Boeddha in zijn instructies aan Rahula laat zien, kijk je niet alleen naar je eigen acties om er vervolgens conclusies over te trekken. Als je merkt dat je een fout hebt gemaakt of iets schadelijks hebt gedaan, ga dan met iemand anders praten die verder gevorderd is. Met andere woorden, je zoekt de raad van de wijzen. Het gaat er dus deels om zelf te zoeken en deels om rekening te houden met het advies dat je krijgt van wijze mensen die meer ervaring op dit pad hebben dan jij.

Nu herken je wijze mensen door je eigen beoordelingsvermogen zo eerlijk mogelijk te gebruiken, dus in de ultieme analyse komt gepaste aandacht neer op je bereidheid om naar handelingen te kijken, om te zien waar ze lijden veroorzaken en jezelf vragen te stellen: “Oké, waar zit dit lijden? Waar ben ik precies gestrest door? Doen wijze mensen ook dit soort dingen? ‘Misschien heb je wat algemene kennis over het basisprincipe dat lijden voortkomt uit verlangen en vasthouden, maar de Boeddha wil dat je verder gaat dan algemene principes. Hij wil dat je specifieke dingen ziet opkomen en verdwijnen: ‘Wanneer komt de stress? Wanneer wordt het sterker? Wanneer verzwakt het? Wat gebeurt er nog meer in het bewustzijn terwijl het sterker wordt? Wat gebeurt er nog meer op het moment dat het afneemt?’ Dat is gepaste aandacht.

Om dit te doen, moet je natuurlijk de andere factoren voor het ontwaken ontwikkelen, te beginnen met bewuste aandacht (mindfulness). Bewuste aandacht volgens de Boeddha, betekent iets in gedachten houden. Juiste bewuste aandacht betekent in gedachten houden dat je vastbesloten bent om bij het lichaam te blijven of bij gevoelens of bij bewustzijnstoestanden of bij mentale kwaliteiten, op zichzelf, als je primaire referentiekader, terwijl je hebzucht en angst in relatie tot de wereld op zij zet. Het woord primair is hier belangrijk, omdat je op geen enkele manier op het lichaam kunt focussen zonder gevoelens of bewustzijnstoestanden of mentale kwaliteiten op te merken. Ze komen hier tenslotte allemaal samen. Dit is de reden waarom de Boeddha zegt dat je je kunt concentreren op elk van de vier en deze helemaal tot aan het ontwaken kunt volgen. Je kiest een van hen als primair en dan relateer je de andere drie aan die primaire focus.

Op dit moment zijn we bijvoorbeeld bij de ademhaling, dat is het referentiekader dat de Boeddha het meest specifiek aanbeveelt voor het omgaan met alle vier de kaders. Wanneer gevoelens opkomen, relateer ze aan de adem. Hoe beïnvloedt de adem de gevoelens? Hoe beïnvloeden de gevoelens de manier waarop je ademt? Als je bijvoorbeeld pijn in je lichaam hebt, heb je dan de neiging om te ademen op een manier die de pijn afschermt zodat deze zich niet verspreidt? We hebben vaak het gevoel dat de ademhaling zich verspreidt, maar we houden niet van het idee dat de pijn die zich verspreidt, dus we spannen het gebied eromheen aan zodat het zich niet samen met de adem verspreid. Als je merkt dat je dat onbewust doet, vraag jezelf dan af: ‘Wat als ik opzettelijk denk aan de ademhaling die door de pijn gaat? Kan ik dat deel van het lichaam openen?’ Op deze manier houd je de adem als primair en wordt de pijn secundair, gewoon gerelateerd aan de adem.

Hetzelfde principe is van toepassing op bewustzijnstoestanden. Bepaalde bewustzijnstoestanden worden versterkt door een gespannen of vernauwde ademhaling. Andere meer heilzame staten worden versterkt door een ademhaling die diep door het lichaam stroomt en het lichaam verfrist. Je wilt dat opmerken en er je voordeel mee doen.

Merk nu op dat we niet simpelweg bij de adem of gevoelens of bewustzijnstoestanden blijven, gewoon zoals ze zijn. We proberen iets heilzaams met ze te doen. Beschouw dit als de kwaliteit van ijver die de Boeddha, als onderdeel van juiste bewuste aandacht, je ook in gedachte laat houden. Als je ziet dat een bepaalde manier van ademen, een bepaald gevoel of een bepaalde bewustzijnstoestand leidt tot onheilzame gedachten, woorden of daden, verander die dan. Als een van deze dingen leidt tot heilzame gedachten, woorden en daden, behoud je ze en probeer je ze te ontwikkelen.

Het is niet zo dat deze tools die we ontwikkelen als onderdeel van juiste bewuste aandacht alleen te gebruiken zijn terwijl we hier zitten met onze ogen dicht. Ze zijn bedoeld om de hele dag door te gebruiken. Iemand zegt iets en je merkt een hapering in je adem: je kunt dat als een waarschuwingssignaal zien dat er ook iets in je bewustzijn aan de hand is. Je hebt gereageerd op wat die persoon heeft gezegd. En als je de tijd hebt, wil je het onderzoeken. Als je geen tijd hebt, maak dan gewoon een mentale notitie en probeer dan door de spanning heen te ademen die in de adem is ontstaan, zodat je niet dat beetje spanning de rest van de dag met je meedraagt.

Anders werkt het als een magneet. Het trekt andere kleine stukjes en beetjes spanning aan totdat je een enorm pantser of een enorm cluster van spanning hebt dat het lichaam is binnengedrongen. En dan is er het probleem hoe het eruit te krijgen. Terwijl het een stuk eenvoudiger is als je de kleine stukjes begint op te merken terwijl ze zich vormen en je er dwars doorheen kunt ademen om ze te laten oplossen. Dat is de functie van wat de Boeddha bewuste aandacht als een leidend principe noemt: als je verankerd bent met de adem in het huidige moment, laat je goede dingen komen en blijven, en laat je slechte dingen gaan.

Dit stelt je in een betere positie om naar het bewustzijn te kijken. Nogmaals, je fundamentele basis is de ademhaling en je kijkt naar het bewustzijn vanuit de positie van een zeer comfortabele, zeer verfrissende, zeer bevredigende manier van ademen. Je ziet de geest in een heel ander licht dan wanneer je ernaar kijkt vanuit een gevoel van spanning, strak en opgewonden.

Dus dat is bewuste aandacht.

Terwijl je bewuste aandacht op deze manier oefent, begin je al een analyse van fenomenen te ontwikkelen, waarbij je ziet welke bewustzijnstoestanden of welke ademtoestanden of adempatronen heilzaam zijn en welke niet. En je leert hoe je de heilzame kunt versterken. Dit is een ander gebied waar overtuiging een rol in speelt. Zoals de Boeddha zegt, als het niet mogelijk was om heilzame kwaliteiten te ontwikkelen en onheilzame kwaliteiten los te laten, zou hij de mensen dat niet hebben geleerd. Als het niet zo zou zijn dat je er baat bij zou hebben om heilzame kwaliteiten te ontwikkelen en onheilzame te verlaten, zou hij dat ook niet hebben geleerd. En je moet ervan overtuigd zijn dat hij weet waar hij het over heeft.

Maar deze factor van analyse van fenomenen is in hoge mate een padfactor, geen factor om te bereiken. Het laat je zien wat er gedaan moet worden. Op basis daarvan ontwikkel je de factor van energie die hetzelfde is als de kracht in juiste bewuste aandacht, en hetzelfde als juiste inspanning. En om energie aan te moedigen is het goed om oplettendheid te ontwikkelen, in het besef dat je nu echt heilzame kwaliteiten moet ontwikkelen. Je kunt niet wachten tot morgen of volgende week of volgende maand of volgend jaar. Je moet dit nu doen. Je kunt tenslotte elk moment sterven. Niet alleen een fysieke dood: je goedheid kan elk moment sterven. Er kan iets naar boven komen, ofwel een gedachte over iets dat iemand heeft gedaan of gezegd, of een feitelijke gebeurtenis hier die je misschien overrompelt en je kunt dan dingen doen of zeggen die echt schadelijk zijn. Dat kan op elk moment gebeuren. Je moet dus voorzichtig zijn. Je moet de hele tijd opletten.

Als je zo oplettend bent, komen de andere factoren voor het ontwaken binnen, de factoren die laten zien hoe bewuste aandacht en analyse van fenomenen – de eerste twee factoren – tot concentratie leiden. Er is de vervoering die komt naarmate het bewustzijn steeds vervulder raakt, naarmate je gevoel van de ademenergie steeds voller wordt. Je schaadt het niet met onheilzame gedachten, onheilzame houdingen of onheilzame manieren van ademhalen, zodat de volheid ervan kan groeien. Van daaruit is er rust; en vanuit rust is er concentratie. En wanneer het bewustzijn geconcentreerd en kalm is, kan het dingen met een steviger gevoel van gelijkmoedigheid bekijken.

Zoals de Boeddha zei, er zijn niveaus van gelijkmoedigheid. Het laagste niveau is wat hij gelijkmoedigheid noemt op basis van diversiteit. Je maakt gewoon een besluit dat wat er ook komt op het gebied visuele indrukken, geluiden, geuren, smaken, tactiele sensaties of ideeën, je gaat proberen niet-reactief te blijven. Dat soort gelijkmoedigheid kan worden gehandhaafd zolang je je bewuste aandacht en je wil om niet-reactief te blijven, handhaaft.

Veel sterker is echter de gelijkmoedigheid waarvan de Boeddha zegt dat deze is gebaseerd op eenwording, d.w.z. wanneer het bewustzijn echt tot rust komt en één is. Met dat gevoel van kalmte, welzijn en volheid, voel je je minder geraakt door gebeurtenissen, omdat je iets veel beters hebt om je mee te voeden. Je gaat niet de woorden van anderen herkauwen of jezelf laven aan sensuele genoegens, omdat je hier iets veel beters hebt. Het is niet alleen een kwestie van jezelf aanzetten om niet te reageren. Je voelt geen enkele behoefte om te reageren.

Maar we beoefenen deze dingen niet alleen maar om gelijkmoedigheid te bereiken. Dat is een ander probleem wanneer we de verlichtingsfactoren zien als een kaart van het verlichte bewustzijn. Veel mensen denken: “Wel, het enige wat je hoeft te doen is gelijkmoedigheid bereiken en dan ben je er: Nibbāna.” Maar dat is niet het geval. Nibbāna is niet de ultieme gelijkmoedigheid. Het is het ultieme geluk. Gelijkmoedigheid maakt deel uit van het pad. Je krijgt gelijkmoedigheid ten opzichte van alle dingen die niet belangrijk zijn in het leven, zodat je die kwestie van wat heilzaam en onheilzaam is in het bewustzijn kunt blijven analyseren, en die analyse met meer subtiliteit en precisie kunt doen. Daar is gelijkmoedigheid voor.

Wat de Boeddha doet, is je in een positie brengen waarin je geluk meer en meer van één ding afhangt: de goede eigenschappen van het bewustzijn, het bewustzijn zoals dat wordt getraind. Je gebruikt dan dit gevoel van welzijn om je gehechtheden aan andere dingen weg te wrikken. Omdat je kunt zien: Wanneer je dit doet, lichamelijk of verbaal, krijg je deze resultaten; wanneer je deze kwaliteit van bewustzijn bevordert, krijg je deze resultaten; en wanneer je die kwaliteit van bewustzijn bevordert, krijg je andere soorten resultaten. Je wordt steeds gevoeliger voor waar stress is. Dan weet je wat je moet doen om van die stress af te komen. Nogmaals, je moet naar de bijzonderheden kijken zodat je een nauwkeurige oplossing kunt toepassen.

Daarom staat analyse van fenomenen hier centraal. Je kijkt naar gebeurtenissen. Het woord dhamma, fenomenen, kan ook gebeurtenissen of acties betekenen, en hier kijken we vooral naar mentale acties. Bekijk je acties en zie wat je doet: waar stress heerst; wat je deed om die stress te verergeren; wat je zou kunnen doen om het te ondergraven, d.w.z. hoe je de oorzaak opgeeft. Je volgt deze vragen helemaal tot de vragen over waar er iets is dat vergankelijk is en dus stressvol is; waar er iets is dat stressvol is moet het worden beschouwd als niet-zelf, iets om los te laten, los te laten, los te laten.

Maar al deze factoren die samenwerken zijn nodig om je tot ontwaken te brengen. Als je probeert los te laten zonder concentratie te hebben ontwikkeld, kunnen de inzichten heel droog en vervreemdend worden. Ik heb gehoord dat mensen hun zelfgevoel voortijdig loslieten en daardoor erg gedesoriënteerd raakten. Ze denken: “Wauw, ik heb mijn zelfgevoel losgelaten, dus dit moet verlichting zijn.” Maar dat is het niet. Het destabiliseert. Ze hebben alle tools weggehaald die ze nodig hebben om op het pad te blijven. Je hebt immers een zelfgevoel nodig om op het pad te functioneren: een wijs zelfgevoel, een bekwaam zelfgevoel dat je als onderdeel van het pad hebt ontwikkeld. Je laat het alleen los als je het niet meer nodig hebt. En een deel van dat zelfgevoel is de staat van welzijn die ontstaat wanneer je het bewustzijn in een goede sterke concentratie brengt.

Dus al deze factoren zijn nodig.

Maar het is belangrijk om te onthouden dat ze een pad vormen. Je probeert het ontwaken niet te klonen. Je probeert het bewustzijn niet in een uitgestrekte, ongeconditioneerde staat te brengen. Het pad naar ontwaken wordt gevolgd in kleine, kleine stapjes, kijkend naar elk van je acties en elke keer dat er stress opkomt. Hoe nauwkeuriger je deze dingen kunt zien, hoe duidelijker je precies kunt zien waar je leed veroorzaakt en hoe je dat kunt stoppen. Zoek de raad van de wijzen wanneer je het nodig hebt. Maar blijf anders hier geconcentreerd op de bijzonderheden.

Het is via de bijzonderheden dat je doorbreekt naar een staat die volledig onbeperkt is en op geen enkele manier is gedefinieerd. Het wordt vrijheid genoemd omdat we bij het bereiken van die staat zijn bevrijd van onze onzuiverheden. Met andere woorden, het wordt vrijheid qua vergelijking genoemd, maar op zichzelf kan het niet goed worden beschreven. Dat is een teken van hoe speciaal het is.


Ṭhānissaro Bhikkhu (Geoffrey DeGraff) is een Amerikaanse boeddhistische monnik in de kammaṭṭhāna (Thaise bos) Traditie. Na zijn afstuderen op het Oberlin College in 1971 met een graad in Europese Intelectuele Geschiedenis, reisde hij naar Thailand, waar hij meditatie bestudeerde bij Ajahn Fuang Jotiko, die zelf een discipel was van de overleden Ajahn Lee. Hij trad in 1976 in Wat Dhammasathit toe tot de orde van monniken, waar hij na de dood van zijn leraar in 1986 bleef. In 1991 reisde hij naar de heuvels van San Diego County in de VS, waar hij Ajahn Suwat Suwaco hielp met het oprichten van Metta Forest Monanstery (Wat Mettavanaram). Sinds 1993 is hij abt van dat klooster.

Ṭhānissaro Bhikkhu is misschien wel het mest bekend om zijn vertalingen van de Dhammapada en de Sutta Pitaka – meer dan 1000 suttas – en zo het hoofd aandeel aan sutta vertalingen voor de website Accesstoinsight, en zijn vertalingen van ‘Dhamma-talks’ van de Thaise bos Ajahns. Hij heeft ook meerdere eigen werken over de Dhamma en studiegidsen voor zijn Pali vertalingen geschreven.

Bovenstaande tekst is door buddho.nl naar het Nederlands vertaald. De Engelse versie, Factors for Awakening staat op dhammatalks.org.

 

Over Ṭhānissaro Bhikkhu

Avatar Ṭhānissaro Bhikkhu (Geoffrey DeGraff) is een Amerikaanse boeddhistische monnik in de kammaṭṭhāna (Thaise bos) Traditie. Na zijn afstuderen op het Oberlin College in 1971 met een graad in Europese Intelectuele Geschiedenis, reisde hij naar Thailand, waar hij meditatie bestudeerde bij Ajahn Fuang Jotiko, die zelf een discipel was van de overleden Ajahn Lee. Hij trad in 1976 in Wat Dhammasathit toe tot de orde van monniken, waar hij na de dood van zijn leraar in 1986 bleef. In 1991 reisde hij naar de heuvels van San Diego County in de VS, waar hij Ajahn Suwat Suwaco hielp met het oprichten van Metta Forest Monanstery (Wat Mettavanaram). Sinds 1993 is hij abt van dat klooster. Ṭhānissaro Bhikkhu is misschien wel het mest bekend om zijn vertalingen van de Dhammapada en de Sutta Pitaka - meer dan 1000 suttas - en zo het hoofd aandeel aan sutta vertalingen voor de website Accesstoinsight, en zijn vertalingen van 'Dhamma-talks' van de Thaise bos Ajahns. Hij heeft ook meerdere eigen werken over de Dhamma en studiegidsen voor zijn Pali vertalingen geschreven.

Deel je gedachten

Ons beleid: We waarderen de tijd die lezers besteden aan het delen van gedachten en het geven van feedback. Alle reacties worden echter handmatig gemodereerd en reacties die wij als spam of uitsluitend promotioneel beoordelen zullen worden verwijderd. Door je reactie de delen stem je in met ons privacybeleid.

Nu je hier toch bent…

… willen we je iets vragen. Deze website is gemaakt uit liefde voor het boeddhisme en boeddhistische meditatie. Wij streven ernaar om het onderwijs van de Boeddha zo helder en correct mogelijk weer te geven en toegankelijk te maken voor iedereen die erin is geïnteresseerd, zonder commerciële bedoelingen.

Om deze website te kunnen blijven onderhouden hebben we jouw steun nodig. Elk bedrag, klein of groot, is voor ons van grote waarde.

Via onze donatie pagina kun je via iDEAL een eenmalige donatie doen van minimaal 5 euro. Mocht je een kleiner bedrag willen doneren, of periodiek iets willen overmaken, dan verzoeken we je dat via je eigen bankomgeving te doen naar NL19TRIO0379724820 t.n.v. Stichting Buddho.

Hartelijk dank voor je vrijgevigheid!

Op de hoogte blijven van de nieuwste berichten? Schrijf je dan in op onze nieuwsbrief
(door je in te schrijven stem je in met ons privacybeleid)
Op de hoogte blijven van de nieuwste berichten? Schrijf je dan in op onze nieuwsbrief
(door je in te schrijven stem je in met ons privacybeleid)
Send this to a friend